İşçilerin Hıfzıssıhhası: Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’na kısa bir bakış

RiskMed Kurucu Genel Müdürü Gürbüz YILMAZ’a saygıyla…

1930 yılında ilk yayınlandığında 309 Maddeden oluşan Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’na 1932-2018 yılları arasında 24 kez müdahale edilmiş, eklemeler (3 Ek Madde, 1 Geçici Madde) veya değişiklikler (38 Maddede değişikliğe gidilmiş) yapılmış, 25 Maddesi de yürürlükten kaldırılmıştır.

Kanun “bap” olarak adlandırılan 15 ana bölümden meydana gelmektedir. Bazı bap’ların altında “fasıl” olarak adlandırılan alt başlıklar bulunmaktadır. Aşağıda günümüz Türkçesi ile birlikte sunduğumuz ana başlıklar ile doğrudan uğraşı işçi sağlığı olanları ilgilendiren “İşçilerin Hıfzıssıhhası” (Mülga 180. Madde de dahil İşçilerin Hıfzıssıhhası Bölümünün tamamı) incelendiğinde o dönem için ne kadar kapsayıcı olduğu anlaşılacaktır.

Kanunun çıktığı dönem iyi değerlendirilmelidir.  Yeni kurulan bir devlet için ana üretici güç olan genç erkek nüfusun büyük bölümü yıllardır süren savaşlarda yitirilmiştir. Sanayisi yok denecek kadar az, tarıma dayalı ekonomisi olan genç Cumhuriyet topraklarında trahom, sıtma, verem hastalıkları oldukça yaygın ve ölümlere, körlüklere yol açarken, bunlarla savaşacak sağlık personeli sayısı çok azdır. Bu az sayıdaki sağlık çalışanlarının olağanüstü mücadelesi dünyada örnek gösterilecek yöntem olmuş pek çok hastalığın kökü kazınmıştır.

UMUMİ HIFZISSIHHA KANUNU (GENEL SAĞLIĞIN KORUNMASI KANUNU)

Birinci Bap: Sıhhi teşkilat (Sağlık Örgütü)

Birinci Fasıl: Devlet hidematı sıhhiyesi ve sıhhi Merciler (Devlet sağlık hizmetleri ve sağlık makamları)

İkinci Fasıl: Sıhhat ve İçtimai Muavenet teşkilatı (Sağlık ve sosyal yardım örgütü)

Üçüncü Fasıl: Yüksek Sıhhat Şürası (Yüksek Sağlık Kurulu)

Dördüncü Fasıl: Vilayet Hususi İdareleri ve Belediyeler (İl Özel İdareleri ve Belediyeler)

Beşinci Fasıl: Vilayetler ve kazalar umumi hıfzıssıhha meclisleri (İl ve ilçeler genel hıfzıssıhha kurulları)

İkinci Bap: Sari ve salgın hastalıklarla mücadele (Bulaşıcı ve salgın hastalıklarla savaş)

Birinci Fasıl: Hudutlar ve sahiller sıhhi müdafaası (Hudut ve sahiller sağlık savunması)

İkinci Fasıl: Memleket dahilinde sari ve salgın hastalıklarla mücadele (Yurt içi bulaşıcı ve salgın hastalıklarla savaş)

Üçüncü Fasıl: Sıtma ile mücadele (Sıtma ile savaş)

Dördüncü Fasıl: Trahom ile mücadele (Trahom ile savaş)

Beşinci Fasıl: Zührevi hastalıklarla mücadele (Cinsel ilişki yoluyla bulaşan hastalıklarla savaş)

Altıncı Fasıl: Veremle mücadele (Veremle savaş)

Yedinci Fasıl: Geçen fasıllar arasında müşterek hükümler (Geçen bölümler arasında ortak hükümler)

Üçüncü Bap: Umumi kadınlar hakkında ahkam (Genel kadınlar hakkında hükümler)

Dördüncü Bap: Muhacerete ait sıhhi işler (Göçle ilgili sağlık işleri)

Beşinci Bap: Gemiler, demiryolları ve sair nakliyat vasıtaları sıhhi işleri (Gemiler demiryolları ve diğer taşıma araçları sağlık işleri)

Altıncı Bap: Çocuk hıfzıssıhhası (Çocuk sağlığının korunması)

Birinci Fasıl: Çocukluk ve gençlik koruması (Çocukluk ve gençlik koruması)

İkinci Fasıl: Süt hakkında (Süt hakkında)

Yedinci Bap: İşçiler hıfzıssıhhası (İşçilerin sağlığının korunması)

Madde 173 – On iki yaşından aşağı bütün çocukların fabrika ve imalathane gibi her türlü sanat müesseseleriyle maden işlerinde amele ve çırak olarak istihdamı memnudur. (On iki yaşından küçük bütün çocukların fabrika ve yapımevleri gibi her türlü sanat (zanaat) kuruluşlarıyla maden işlerinde işçi ve çırak olarak çalıştırılması yasaktır).

On iki yaş ile on altı arasında bulunan kız ve erkek çocuklar günde azami sekiz saatten fazla çalıştırılamaz. (On iki ile on altı yaş arasındaki kız ve erkek çocuklar günde en fazla sekiz saat çalıştırılabilirler).

Madde 174 – On iki yaş ile on altı yaş arasında bulunan çocukların saat yirmiden sonra gece çalışmaları memnudur. (On iki ile on altı yaş arasında bulunan çocukların saat yirmiden sonra gece çalışmaları yasaktır).

Madde 175 – Bütün amele için gece hizmetleriyle yer altında icrazı lazımgelen işler 24 saatte sekiz saatten fazla devam edemez. (Bütün işçiler için gece çalışmalarıyla yer altında yürütülmesi gereken işler 24 saatte sekiz saatten fazla devam edemez).

Madde 176 – Mahalli belediyelerince bar, kabare, dans salonları, kahve, gazino ve hamamlarda on sekiz yaşından aşağı çocukların istihdamı menolunur. (Yerel belediyelerce bar, kabare, dans salonları, kahve, gazino ve hamamlarda on sekiz yaşından küçük çocukların çalıştırılması yasaktır).

Madde 177 – Gebe kadınlar doğumlarından evvel üç ay zarfında çocuğunun ve kendisinin sihhatine zarar veren ağır hizmetlerde kullanılamaz. (Gebe kadınlar doğumlarından önce üç ay süresince çocuğunun ve kendisinin sağlığına zarar veren ağır işlerde çalıştırılamaz). Doğurduktan sonra 155 inci maddede tayin edilen muayyen müddet istirahatını mütaakıp işe başlıyan emzikli kadınlara ilk altı ay zarfında çocuğunu emzirmek üzere mesai zamanlarında yarımşar saatlik iki fasıla verilir. (Doğurduktan sonra 155 inci maddede belirtilen belirli süre istirahatini takiben işe başlayan emzikli kadınlara ilk altı ay süresince çocuğunu emzirmek üzere çalışma sürelerinde yarımşar saatlik iki ara verilir).

Madde 178 – Her nevi sanat müesseseleri ve maden ocakları ve inşaat yerleri dahilinde veya yakınında ispirtolu meşrubat satışı veya umumi evler açılması memnudur. (Her tür zanaat (el ustalığı gerektiren işler) kuruluşları ve maden ocakları ve inşaat yerleri dahilinde veya yakınında alkollü içki satışı veya genel evler açılması yasaktır).

Madde 179 – Aşağıdaki mevaddı ihtiva eylemek üzere işçilerin sıhhatini korumak için İktisat ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletleri tarafından müşteken bir nizamname yapılır. (Aşağıdaki maddeleri içermek üzere işçilerin sağlığını korumak için Ekonomi ve Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlıkları tarafından ortak bir Tüzük hazırlanacaktır).

1 – İş mahallerinin ve bunlara ait ikametgah ve saire gibi müştemilatın haiz olması lazımgelen sıhhi vasıf ve şartlar. (İşyerlerinin ve bunlara ait konut ve benzeri eklentilerin sahip olması gereken sağlık koşulları ve nitelikleri).

2 – İş mahallerinde kullanılan alat ve edevat, makineler ve iptidai maddeler yüzünden zuhuru melhuz kaza, sari veya mesleki hastalıkların zuhuruna mani tedabir ve vesait. (İşyerlerinde kullanılan araç ve gereçler, makineler ilkel maddeler yüzünden meydana gelebilecek kazalar, bulaşıcı veya mesleki hastalıkların ortaya çıkmasını önleyecek tedbirler ve araçlar).

Kadınlarla 12 den 16 yaşına kadar çocukların istihdamı memnu olan sıhhate mugayir ve muhataralı işlerin neden ibaret olduğu iş kanununda tasrih edilecektir. (Kadınlar ve 12 den 16 yaşına kadar olan çocukların çalışması yasak olan sağlığa aykırı ve tehlikeli işlerin nelerden meydana geldiği İş Kanunu’nda belirtilecektir).

Madde 180 – (Mülga: 11/10/2011-KHK-663/58 md.) Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri, işçilerinin sıhhi ahvaline bakmak üzere, bir veya mütaaddit tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur. (Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri, işçilerin genel durumlarına bakmak üzere bir veya daha çok hekimin sağlık denetimini (gözetimini) sağlamaya ve hastalarını tedaviye mecburdur). Büyük müessesatta veya kaza ihtimali çok olan işlerde tabip daimi olarak iş mahallerinde yahut civarında bulunur. (Büyük kurumlarda veya kaza olasılığı çok olan işlerde hekim sürekli olarak işyerlerinde veya yakınında bulunur). Hastanesi olmayan mahallerde veya şehirler ve kasabalar haricinde bulunan yerlerdeki iş müesseseleri bir hasta odası ve ilk yardım vasıtalarını ihzar ederler. Hastanesi olmayan yerlerde veya şehirler ve kasabalar dışında bulunan  kuruluşlar bir hasta odası ve ilk yardım araçlarını hazır bulundururlar. Yüzden beş yüze kadar daimi amelesi olan müesseseler bir revir mahalli ve beş yüzden yukarı amelesi olanlar yüz kişiye bir yatak hesabiyle hastane açmağa mecburdurlar. (Yüzden beş yüze kadar sürekli işçisi olan kuruluşlar bir revir yeri ve beş yüzden fazla işçisi olanlar yüz kişiye bir yatak hesabıyla hastane açmaya mecburdurlar).

Sekizinci Bap: Yenilecek ve içilecek şeyler ile kullanılacak bazı maddeler (Yenilecek ve içilecek şeyler ile kullanılacak bazı maddeler)

Dokuzuncu Bap: Maden suları ve kaplıcalar (Maden suları ve kaplıcalar)

Onunu Bap: Mezarlıklar, ölülerin defni, mezardan çıkarılması ve nakli (Mezarlıklar, ölülerin gömülmesi, mezardan çıkarılması ve taşınması)

Birinci Fasıl: Mezarlıklar ve ölülerin defni (Mezarlıklar ve ölülerin gömülmesi)

İkinci Fasıl: Ölülerin çıkarılması ve nakli (Ölülerin çıkarılması ve taşınması)

On Birinci Bap: Şehir ve kasabalar hıfzıssıhhası (Şehir ve kasabalar sağlığın korunması)

Birinci Fasıl: İçilecek ve kullanılacak sular (İçilecek ve kullanılacak sular)

İkinci Fasıl: Mecralar ve müzahrefat imhası (Akarsu yatakları ve dışkıların (atıkların) yok edilmesi)

Üçüncü Fasıl: Meskenler (Konutlar)

Dördüncü Fasıl: Hanlar, oteller ve umumi mahaller (Hanlar, oteller ve genel yerler)

Beşinci Fasıl: Yeni tesis olunacak veya tevsi edilecek şehir ve kasabalar (Yeni kurulacak veya genişletilecek şehir ve kasabalar)

On İkinci Bap: Gayrisıhhi müesseseler (Sağlıksız kurumlar (İnsan ve çevre sağlığına zarar veren işletmeler)

On Üçüncü Bap: Sıhhi istatistik ve coğrafya ve propaganda (Sağlık istatistiği ve coğrafya ve propaganda)

On Dördüncü Bap: Ceza hükümleri (Ceza hükümleri)

On Beşinci Bap: Umumi hükümler (Genel hükümler)

Site içeriklerimiz sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*