Ellerin korunması

Dr. Esat Hoşgönül çalışma yaşamında ellerin maruz kaldığı tehlikeleri, ortaya çıkan sağlık sorunlarını ve korunma yollarını yazdı..

Elin tanımı ve önemi

  • Eller günlük yaşam aktivitelerini yapabilmemize yardımcı olan en önemli organımızdır.
  • Ellerin kullanılmadığı bir çalışma hemen hemen hiç yoktur.
  • Eller üretimdeki en değerli ve çok yönlü aletlerdir.
  • Kolların en aktif, aynı zamanda korunması en az ve en sık yaralanan bölümüdür.

Elin fonksiyonları

  • Elin Mekanik Fonksiyonu:
    • Kavrama (%45): el aleti kavrama, bardak kavrama vb.
    • Tutma (%45): kalem tutma, anahtar tutma vb.
    • Çengel Görevi (%5): çanta taşıma vb.
    • Bastırma (%5): kağıt tutma, paketleme vb.
  • Elin Duyu Organı Fonksiyonu: Ellerimiz; dokunma, cisimleri tanıma, sıcak, soğuk, titreşim algılama gibi duyusal özelliklere sahiptir.
  • Elin İfade Yeteneğimize ve Görünüşümüze Katkı Fonksiyonu: El hareketlerinin konuşmanın algılanmasını ve etkisini artırmak yanında beden dilinde ve sözsüz iletişimde oldukça önemli bir rolü vardır.

Yaralanmalar

Kesilme, Ezilme, Kırık vb

  • Ellerle ilgili; çarpma, düşme, darbe alma, sıkışma, kesici alet veya makine parçası ile temas sonucunda kesilme, yüzülme, delinme, çatlak, kırık, çıkık gibi yaralanmalar ortaya çıkmaktadır.
  • El yaralanmaları tüm endüstriyel yaralanma kazalarının üçte birini, iş gücü kaybının dörtte birini, kalıcı sakatlıkların beşte birini oluşturur.
  • Dünyada her yıl 16 milyonun üzerinde insan el yaralanması geçirmektedir.
  • Amerika’daki yılda 1 milyon kişi el yaralanmalı iş kazası geçirmektedir.
  • Almanya’da tüm iş kazalarının yüzde 40’ı el yaralanmasıdır.
  • El yaralanmalarının yüzde 30’u el aletlerinden kaynaklanmaktadır.
  • Endüstriyel gelişmeyle beraber el yaralanmalarının oranları giderek artmakta ve yaralanmalar çoğunlukla çalışan genç erkeklerde 12-29 yaş grubunda ve dominant elde görülmektedir.
  • Erkekler dokuz kat daha fazla el yaralanmasına maruz kalmaktadır.
  • El yaralanmaları hayati tehlikeye neden olmamalarına rağmen fonksiyonel kayıplara ve günlük yaşam aktivitelerinde özürlülük gelişmesine sebep olmaktadır.
  • El yaralanmalarının çoğu iş yerlerinde, kirli ortamlarda, iş makineleri ve kesici aletlerle geliştiğinden yaralar enfekte ve kirlidir.
  • El yaralanmasında iş gücü kaybı fazladır ve tedavi maliyeti de yüksektir. Yapılan araştırmalar, etkili önleme planları ile bu el kazalarının yüzde 50’sinin engellenebileceğini göstermiştir.
  • El yaralanmalarından korunma:
    • El yaralanmalarından korunmaya yönelik eğitim verilmelidir.
    • El becerisi ve dikkat gereken işlere uygun kişiler seçilmelidir.
    • Dikkatsiz ve hızlı çalışmaktan kaçınılmalıdır.
    • Yaralanmalarda uygun ilkyardım için yeterli eğitimli personel ve tıbbi malzeme bulundurulmalıdır.
    • Alkol veya ilaç etkisindeyken makine kullanılmamalıdır.
    • Makinelerle ve el aletleri ile çalışırken uzun kollu ve bol elbiseler giymekten kaçınılmalıdır.
    • Yapılan işe uygun alet ekipman kullanılmalıdır.
    • İşe başlamadan önce alet ve cihazlar kontrol edilmelidir.
    • Yapılan işin niteliğine uygun uyarı levhaları asılmalıdır.
    • Çarpma, düşme sonucu oluşabilecek el yaralanmalarını önlemek için çalışma ortamı temiz ve kuru olmalıdır.
    • El aletleri bakımlı ve sağlam olmalıdır.
    • Bıçaklar kesinlikle tornavida, konserve açacağı vb. gibi aletlerin yerine kullanmamalıdır.
    • Aynı iş üzerinde iki kişinin de bıçak veya kesici alet ile çalışmasına izin verilmemelidir.
    • Kesme işlemleri vücuttan mümkün olduğunca uzak bir şekilde yapılmalıdır.
    • Keskin uçlu aletler kullanılmadığı zaman koruyucu kılıf içinde bulundurulmalıdır.
    • Güvenli maket bıçakları kullanılmalıdır.
    • Eller; cam kırığı, metal tozu gibi şeyleri süpürmek için kullanılmamalıdır.
    • Çalışma alanlarında kesinlikle takı, yüzük, bilezik, askılı yaka kartı vb. kullanılmamalıdır.
    • İstemsiz çalışmanın önlenmesi için aletleri elektriğe bağlamadan önce açma ve kapama düğmesinin kapalı konumda olduğundan emin olunmalıdır.
    • Eller vurma, bükme, presleme gibi işler için bir alet olarak kullanılmamalıdır.
    • El aletlerinin saplarının kaydırmaz olmasına dikkat edilmelidir.
    • El taşlama motorlarının koruyucusu çıkarılmamalıdır.
    • Boştaki elin riskli bölgelere girebilme ihtimali olan makine başı işlerde iki el kumanda sistemi olmalıdır.
    • Etiketleme kilitleme sistemi prosedürlerine uyulmalıdır.
    • Tamir bakım sırasında makine elektriği kesilmelidir.
    • Makine kullanma talimatlarına uyulmalıdır.
    • Makineler el koruma sensörü ile donatılmalıdır.
    • Makine koruyucularının sökülmesini engellemek bunları sabitlemede tek yönlü vida kullanılmalıdır.
    • Mümkünse makineler ilk çalıştırıldığında yavaş hızda başlatma sistemine sahip olmalıdır.
    • Makinelerin görülmeyen yerlerine el sokulmamalıdır.
    • Makinede çalışırken her iki elin nereye yerleştirildiği önemlidir.
    • Makine bakımları düzenli yapılmalıdır.
    • Makinelerde acil durdurma butonları bulunmalı ve tehlike oluşturabilecek durumlar için alarmı olmalıdır.
    • Hareketli makinelerle çalışırken makineye kapılabilecek eldiven kullanılmamalıdır.
    • Eldivenler: Yapılan işin özelliğine uygun eldivenler kullanılmalıdır (EN 388: 2016 > Darbe ve sıkıştırmaya karşı, eldivenlerin uçlarına çelik yüksükler konulur. Ağır parçalar ile çalışırken, içerisine çelik bileşikler yerleştirilerek takviye edilmiş eldivenler kullanılmalıdır. EN 1082-1 > Tel eldiven. EN 1082-1 > Kesilmez eldiven).

Isı Yaralanmaları (Yanıklar, Donmalar)

  • Yanıklar: İş kazaları sonucunda ellerde ortaya çıkan diğer bir hasar da yanıklardır. Sıcak hasarı; alev dışında makinelerin sıcak yüzleri, buharla yakın temasta olan işlerde de görülür. Elde oluşan yanıklar estetik sıkıntıların yanında fonksiyon kayıplarına da neden olmaktadır.
    • Yanıklardan korunma:
      • Yangından korunma planı ayrıntılı olarak yapılmalı ve uyulmalıdır.
      • Soğuk ve sıcak maddelerle yapılan işlerde koruyucu önlemler alınmalıdır.
      • KKD kullanımı önemlidir.
      • Sıcaklık elle ölçülmemelidir.
      • Eldivenler: Yapılan işin özelliğine uygun eldivenler kullanılmalıdır(EN 407: 2004 > ısıya dayanaklı eldiven. EN 659+A1: 2008 > itfaiyeci eldiveni. EN 659+A1: 2008 > kaynakçı eldiveni).
  • Donmalar: Soğuk hasarı; kışın dış ortamda çalışanlarda, soğuk hava depolarında çalışanlarda, sıvı azotla çalışanlarda sık görülür.
    • Donmalardan korunma: Eldiven (EN 511: 1994 > soğuğa dayanaklı eldiven)

Kimyasal Tahrişler:

  • Ellerin asitler, bazlar ve aşındırıcı kimyasallarla teması sonucu oluşabilir.
  • Kimyasallarla temas; üretim, inşaat, tamir ve bakım çalışmaları esnasında oluşabilir. Genellikle boya, tiner ve diğer cephe kaplamaları üretimi ya da kullanımı olan iş yerlerinde kimyasal temas sonucu yaralanmalar çok görülür.
  •  Korunma:
    • Kimyasal temas sonucu oluşabilecek bu tehlikelere karşı asıl olan birincil korunma elleri bu tehlikelerden basitçe uzak tutmaktır.
    • Kullanılan kimyasala dayanıklı özel eldiven kullanımı önemlidir (ISO 374-1:2016 > kimyasallara dayanıklı eldiven).
    • El temizliğinde uygun olmayan kimyasallar kullanılmamalıdır. Bu işlem için özel üretilmiş el temizleme kremleri kullanılmalıdır.
    • Kimyasalla temasta yıkama ve SDS’e uygun tedavi protokolü önemlidir.

Elektrik Çarpması

  • Elektrik çarpmalarında en çok hasarlanan vücut bölgesi ellerdir. Ellerde oluşan elektrik hasarı sonucu çoğu zaman kalıcı fonksiyon kayıpları ortaya çıkmaktadır.
  •  Korunma:
    • Elektrikli aletlerle çalışırken gerekli emniyet tedbirleri mutlaka alınmalıdır.
    • Makinelerin elektriği kesildikten sonra kilitleme etiketleme prosedürlerine uyulmalıdır.
    • Elektrik altında çalışılacaksa mutlaka izolasyonlu eldivenler kullanılmalıdır.
    • Statik elektrik oluşturan materyallerle çalışırken anti-statik eldivenler kullanılmalıdır.
    • Elektrik altında çalışılacaksa mutlaka izolasyonlu eldivenler kullanılmalıdır (EN 60903-2003).
    • Statik elektrik oluşturan materyallerle çalışırken anti-statik eldivenler kullanılmalıdır.

Radyasyon Hasarı

  • Radyoaktif maddelerle çalışılan iş kollarında kazalar veya sızıntılar sonucu ellerde radyasyon hasarı meydana gelebilir (Diş Hekimleri, Radyoloji bölümü çalışanları, Nükleer tıp çalışanları).
  • Özel olarak üretilmiş radyoaktiviteye dayanıklı eldivenler kullanılmalıdır (EN 421-1994)

Ergonomik Sorunlar

Zorlanmalar: Hatalı el ve vücut pozisyonu ile yapılan çalışmalarda veya tekrarlayıcı hareketler sonucu kas, tendon ve eklem zorlanmaları ile ortaya çıkar. Çalışılan ekipmanın ergonomik olmayan tasarımları da bu tür rahatsızlıklara yol açar. Bu tür maruz kalımlar sonucu ortaya çıkan sorunlar basit miyalji ve eklem ağrılarından başlayıp aşağıdaki rahatsızlıklara kadar ilerleyebilir;

  • Karpal Tünel Sendromu: El sinirin bilekten geçtiği kanal içinde sıkışması sonucu oluşan hastalıktır. Bu kanalın içerisinde parmaklarımızın hareketini sağlayan tendonlar ile median sinir yer alır.
  • De Quervain Hastalığı (El Bileği Tendiniti): El bileği ve baş parmak köküne yayılan ağrı ve şişlikle kendini gösteren bir tendon ve tendon kılıfı
    iltihabıdır. Nedenleri: Kavrama, sıkıştırma, sıkma, burkma, daktilo yazma gibi tekrarlayan aktiviteler.
  • Tetik Parmak: Parmakların aniden kilitlenmesi, kasılı kalması ve ağrıması gibi belirtilerle ortaya çıkan tetik parmak. Genel olarak küçük parmak, yüzük parmağı ve başparmakta ortaya çıkar, özellikle sağ el parmaklarında yaygın olarak gözlemlenir. Ev hanımlarında, bilgisayarda çok çalışanlarda, tarla-bahçede çalışanlarda, terzilerde sık görülür.
  • Dupuytren Hastalığı: Avuç içi derisinin hemen altında yer alan ve altından geçen tendon sinir ve damar yapıları için koruma görevi üstlenen yapının (fasya) anormal kalınlaşması ile meydana gelen bir durumdur. Bu da parmakların avuç içine doğru bükülmesine yol açabilir. Parmak yaralanmaları ve aşırı fiziksel zorlamalar nedenleri arasındadır.
  • Ganglion Kisti: El bileği kisti de denir. Bir eklem veya tendon üzerinde oluşan küçük bir sıvı kesesidir. Kadınlarda daha sık rastlanır. Akut travma sonucu olarak veya el bileğinin tekrarlayan aşırı kullanımları sonucu olur.
  • Raynaud Fenomeni: Çoğunlukla el parmak uçlarında ortaya çıkan dolaşım bozukluğuna bağlı bir hastalıktır. Titreşimli aletlerle çalışanlar risk grubundadır.
  • Ergonomik yaralanmalardan korunma:
    • Yapılacak işler, kullanılacak ekipmanlar ve çalışma ortamları ergonomik hasarlara meydan vermeyecek şekilde düzenlenmelidir.
    • El bileğinin postürünü bozmayacak ve fleksör kaslar kullanılacak şekilde iş düzenlemesi yapılmalıdır.
    • Aynı el ile yapılan tekrarlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır.
    • El bileği ve el ile yapılan işlerde ön kol ve kol da kullanılacak şekilde çalışma düzeni sağlanmalıdır.
    • Ağır yükler tek başına kaldırılmamalıdır.
    • İşe başlamadan önce ve çalışma esnasında el ve kol esnetmesi yapılmalıdır.
    • Yazı yazmak, ince el işleri yapmak gibi aktivitelerde sık sık ara verilmelidir.
    • Yazı yazarken parmaklar fazla sıkılmamalı ve bilekler düz tutulmalıdır. Bu durum özellikle çocukları ileride el ve bilek problemlerinden korumak için önemlidir.
    • El ve bilekle ilgili sorunlarda belirli periyotlarla bir istirahat splinti ya da bilek desteği kullanılmalıdır.
    • Çekiç, tornavida gibi elle kullanılan alet ve malzemelerde kavramayı kolaylaştırmak için kalın ve ergonomik saplı olanlar tercih edilmelidir.
    • Bilgisayar klavyelerine el yerleşimi açılanmadan olmalıdır.
    • Uzun süre bilgisayar kullanmak zorunda olanlar dikey mouse tercih etmelidir.
    • Klavye kullananlar için bilek destekleri kullanılmalıdır.

Titreşim:

  • Pnömatik kırıcı delici, matkap, motorlu testere kullananlar, kamyon ve tır şoförleri, iş makinesi operatörleri ve helikopter pilotlarında çok fazla görülmektedir. Vibrasyona bağlı uyuşukluk, karıncalanma ağrı, hissizlik, güç kaybı ortaya çıkar. Bu kişilerde Raynoud Fenomeni hastalığına sık rastlanır.
  •  Korunma:
    • Risk grubundaki çalışmalarda titreşim ölçümleri düzenli olarak yapılmalıdır.
    • Titreşimi düşük makineler tercih edilmelidir. Bu tür makinelerle çalışanları günlük çalışma saati düzenlenmelidir. Titreşim eldivenleri bu konuda koruma amaçlı olarak kullanılmalıdır.

Dermatolojik Sorunlar

  • Cilt kanserleri, kontak dermatitler, vitiligo, ürtiker, alerji, akne, ülser, nasır..
  • Tahriş edici maddeler, deterjanlar, boyalar, alerjenler ile sürekli çalışma sonucu ellerde dermatitler gelişmektedir.
  • Ellerin devamlı ıslak kalması da deri bütünlüğüne zarar vererek cilt hastalıklarının oluşumuna neden olmaktadır.
  • Uygun KKD kullanmadan elle yapılan işlerde nasırlaşmalar ve deri dokusunun harabiyetine de rastlanır.
  •  Korunma:
    • Eldivenler
      • Eldiven temiz ele giyilmelidir
      • Eldiveni takılarak dokunma ve kavrama açısından test edilmelidir.
      • Ele uygun ölçüde eldiven kullanılmalıdır.
      • Eldivenler bir kimyasal maddeye karşı koruma sağlarken başka bir kimyasal maddeye karşı yeterli koruma sağlamayabilir.
      • Eldiven eli terletmemelidir. Aksi takdirde kullanım zorluğu yaratır.
      • Her kullanımdan önce delik, yıpranma ve yırtıkları kontrol edilmelidir.
    • Kremler:
      • Bariyer Kremler: Bariyer krem veya diğer adıyla koruyucu kremler eldiven giyilmesinin mümkün olmadığı hassas el işçiliği gerektiren işlerde veya eldiven giymenin sakıncalı olduğu döner aksamlı makinelerle çalışılırken kullanılabilecek koruyucu kremlerdir. Sulu ve kuru ortamlar için ayrı çeşitleri mevcuttur. Çalışmaya başlamadan önce ele uygulanan bu  kremler yaklaşık dört saat boyunca çalışanın ellerini her türlü kimyasal madde ve kirleticilerden korur.
      • Güneş Kremleri: Açık alanda çalışanları güneşin zararlı etkilerinden korumak amacıyla kullanılmalıdır.
      • Soğuktan Koruyucu Kremler: Soğukta çalışanların ellerini korumak amacıyla kullanılmalıdır.
      • El Temizleme Kremleri: Çeşitli kimyasalla veya endüstriyel yağlar ile kirlenmiş eller tahriş edici maddelerle değil özel cilde zarar vermeyen kremlerle temizlenmelidir.
      • Bakım Kremleri ve Tedavi Edici Kremler: Korumaya rağmen ellerde meydana gelmiş yıpranmaları gidermek için uygun bakım kremleri kullanılmalıdır. Ayrıca ellerde oluşan enfeksiyonlar ve dermatitler için hekim tarafından reçete edilmiş kremler kullanılmalıdır.

Biyolojik Sorunlar

  • Orf hastalığı, şarbon, şark çıbanı, siğil..
  • Sağlık personelinde ele enjektör iğnesi batmasına sık rastlanmaktadır. Bu durum hem fiziksel yaralanmaya hem de bulaşıcı hastalıklara maruziyet neden olur. Enjektörler kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna atılmalıdır.
  •  Korunma
    • Biyolojik ajanlardan koruma sağlayan eldivenler kullanılmalıdır. Biyolojik ajanlardan koruma sağlayan eldivenler (EN ISO 374-5:2016) kullanılmalıdır. Ancak eldiven giyilse de el hijyenine dikkat edilmelidir.
    • Çalışma ortamı hijyen şartları iyileştirilmelidir.

El Koruma İçin 10 İpucu

  1. İşyerinizde elleriniz için oluşabilecek tüm tehlikeleri belirleyin ve yaralanmaları önlemek için tedbir alın.
  2. Elinizi ateşten uzak tutmak için araçlar kullanın.
  3. Elinizi veya parmağınızı asla göremediğiniz bir yere sokmayın.
  4. Çalışmaya başlamadan önce ve sonra alet ve makineleri kontrol edin.
  5. Yaptığınız işe uygun eldiven kullanın.
  6. Makine tamir ve bakımlarında elektriğini kesin ve kilitleme prosedürünü uygulayın
  7. Metal çapaklarını süpürmek için elinizi değil fırça kullanın.
  8. Hareketli makinelerle çalışırken asla eldiven, takı veya bol giysiler kullanmayın.
  9. Ellerde oluşan yaraları derhal ve düzgün bir şekilde temizleyin ve tedavi ettirin
  10. Ellerin sıkışma ihtimali olan bölgelere dikkat edin.

Site içeriklerimiz sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*