Bir country şarkısında vardiyalı çalışma

Psikologlar ayrılık acısının çocukluktaki nesne ilişkisi temelini; ekonomistler yoksulluğun yapısal ve tarihsel analizini; filozoflar ölümün insanın ontogenetik kaosundaki yerini uzun uzun anlatabilirler. Ancak, Karac’oğlan şöyle der:

Vara vara vardım ol kara taşa
Hasret kodun beni kavim kardaşa
Sebep gözden akan bu kanlı yaşa
Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm

Nice sultanları tahttan indirdi
Nicesinin gül benzini soldurdu
Nicelerin gelmez yola gönderdi
Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm

Karac’oğlan der ki kondum göçülmez
Acıdır ecel şerbeti içilmez
Üç derdim var birbirinden seçilmez
Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm

İnsanların neden sanatsal üretim ve tüketime yöneldiği, bir hekim olarak benim bilgi alanımın içinde değil. Ama hatırı sayılır sayıda insan, birbirlerinden farklı coğrafyalarda ve farklı tarihsel dönemlerde aynı şarkıyı söylemeyi sürdürüyorsa, o şarkıda dile gelen şey dikkate değer demektir.

Karac’oğlan’nın bu türküsünde dile gelen merkezi duygu ve düşünce ayrılık, yoksulluk ve ölümün insanlığın en temel ve çözümsüz sorunları olduğudur. Karac’oğlan’ın psikolojik bir zorunluluk olan ayrılık ile biyolojik bir zorunluluk olan ölümün yanına yoksulluğu da bir zorunluluk olarak koyması, türküdeki yenilmişlik ve çaresizlik duygusunu çok daha dehşetli hale getirmektedir. Bu iddiaya katılmayabilirsiniz, ama bu bir teorik tartışma değil bir türkü ve bunu onaltıncı yüzyılda yaşamış bir Türkmen köylü ozan söylüyor.

Asıl önemlisi, yukarıda da ifade ettiğim gibi, yirmi birinci yüzyılda birileri bu türküye dertli bir içtenlikle dinlemeyi sürdürüyor. Demek ki bu yenilmişlik ve çaresizlik duygusu hâlâ yaşanıyor. Hatta, bugün türküyü aynı dertli içtenlikle dinleyenler arasında yoksulluğun kader olmadığı konusunda kitap yazmış olanların da olduğundan eminim. Çünkü deneyim ve duygu bilgi ile yadsınamaz. Diğer bir deyişle, insanların beğendiği sanat eserlerini inceleyerek insanların gündelik yaşamlarında neyin manevi çatışmasını yaşadığı ve bunu nasıl alt etmeye çalıştığı hakkında bilgi sahibi olabiliriz.

Bir country şarkıcısı olan Kenny Chesney tarafından söylenen Shiftwork (vardiyalı çalışma) şarkısına rastladığımda ilk aklıma gelenler yukarıda yazdıklarım oldu. Bu arada, Vikipedi, country için “ABD’nin güneydoğusunda yaşayan beyazlara özgü müzik tarzıdır. Country tarzı, 1920’lerde ABD’nin güney eyaletlerindeki yoksul ve beyaz köylüler arasında ortaya çıktı.” diyor. Belki de bunlar Amerikan tarzı Karac’oğlan şarkılarıdır, bilmiyorum.

Vardiyalı çalışma ve uyku bozukluğu hakkında yakın zamanda Ayşe hocam yazmıştı. Vardiyalı çalışmanın olumsuz sağlık etkileri konusunda sitemizde hatırı sayılır yazı ve haber bulunabilir.

Peki, çalışanların vardiyalı çalışmaya ilişkin duygusal tutumları nasıldır? Duygusal tutum derken kastettiğim şeylere şunları örnek verebilirim: Çalışanlar vardiyalı çalışmayı benimsemişler mi yoksa bir an önce kurtulunması gereken bir şey olarak mı görüyorlar? Kurtulamadıkları durumda bununla baş etmek için işyerinde veya iş dışında neler yapıyorlar? Bu yaptıkları şeyler işyerine ya da kendilerine doğrudan ya da dolaylı olarak zarar veriyor mu? Ücret, vardiyalı çalışma, işin zorluğu, servis vb koşullar arasından vardiyalı çalışmamak lehine nelerden vaz geçiyorlar ya da geçebilirler?

Bu konularla ilgili araştırmalar var, ama yeterli değil. Şüphesiz, zamanla yeni araştırmalar yapılacak ve konu çok daha derin ve geniş olarak anlaşılacaktır. Ama tam da bu noktada, vardiyalı çalışma üzerine yapılmış sevilen bir şarkı işçilerin bu konudaki duygusal tutumlarını anlamak için bir fırsat sunar mı?

Aşağıda Kenny Chesney tarafından söylenen Shiftwork şarkısının, anlaşılması için birkaç küçük yorumla Türkçe’ye çevirdiğim, sözlerini bulacaksınız. Okuyup kararı kendiniz verin…

Vardiyalı çalışma, sıkı çalışma, yorgun vücut
Mavi yakalı gömlek ve beysbol kasketi
Hani sendikalı işçilerin ürettiklerinden

Sıcak, ter damlaları, gece gündüz
Kapı asla kilitlenmez
Ve gürültü asla durmaz
Gece ya da gündüz
Çalış
Yediden üçe
Üçten on bire
On birden yediye

Vardiyalı çalışma benzinci tezgahtarı için zorlu iş
İki ayak acıdan deliriyor
Kadın bir delikanlıya kızgın
Arabayı sürdü ve benzinin parasını ödemedi ve bu son olmayacak
Gece gündüz sızı
Çalışmak
Yediden üçe
Üçten on bire
On birden yediye

Bir vardiyalı çalışma yığınından söz ediyorum
Devasa bir vardiyalı çalışma yığını
Yediden üçe
Üçten on bire
On birden yediye

Evet, vardiyalı çalıştım
On yıl adamım ve o işten nefret ettim
Sonra biriktirdiğim parayla bir ara verdim
Bu beni deniz kenarında bir bira içmek için sahile götürdü
Ve bu gece gündüz yerde
Paramı içkiye harcadım
Parti yaptık
Yediden üçe
Üçten on bire
On birden yediye

Bir vardiyalı çalışma yığınından söz ediyorum
Devasa bir vardiyalı çalışma yığını
Yediden üçe
Üçten on bire
On birden yediye

Yediden üçe
Üçten on bire
On birden yediye

Site içeriklerimiz sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*