Bernardino Ramazzini ve Diatriba

De Morbis Artificum Diatriba (İşçi Hastalıkları Üzerine Tez)

Meslek hastalıklarının kurucusu kimdir“, “iş sağlığının kurucusu aşağıdakilerden hangisidir“, “işçi sağlığıyla ilgili ilk kitabı yazan kimdir“, “hastalara yaptıkları işin de sorulması gerektiğini ilk kez söyleyen hekimin adı nedir“, “De Morbis Artificum Diatriba isimli ilk mesleksel sağlık kitabının yazarı aşağıdakilerden hangisidir“… Örnekler çoğaltılabilir. Ama şu bir gerçek ki, iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili yapılan sınavlarda Bernardino Ramazzini ile ilgili mutlaka en az bir soru vardır.

Yalnızca sınavlar değil, iş sağlığıyla ilgili yazılmış kitaplar, hazırlanmış akademik tezler, araştırmalar ya da makaleler de, mutlaka, hiç olmazsa giriş bölümünde, Ramazzini’ye, kısa ama şanına layık bir cümle ile yer verir.

İşçilerin sağlığının sosyal ve siyasal yönüyle de ilgilenen dernek, sendika ve parti gibi kurumlar da, Ramazzini’yi, “lanetlilerin” sağlığıyla ilgilenen bu doktoru, bir selam uzunluğunda da olsa, mutlaka, saygıyla selamlarlar.

Ama bu önemli şahsiyeti biraz daha tanımak isterseniz, Ramazzini hakkında Türkçe’de hiç denebilecek kadar az kaynak olduğu gerçeğiyle, benim gibi yüzleşirsiniz. Bu yazının ve çevirinin hikayesi işte böyle başlıyor.

Geçenlerde, internette gezinirken, İtalya‘dan Prof. Dr. Giuliano Franco tarafından 2021 yılında kaleme alınan Bernardino Ramazzini’s De Morbis Artificum Diatriba on Workers’ Health —the Birth of a New Discipline (Bernardino Ramazzini’nin işçi sağlığı hakkındaki De Morbis Artificum Diatriba’sı —yeni bir disiplinin doğuşu) yazısıyla karşılaştım. Yazıyı çok beğendim. Türkçe’deki kaynaklardan da yararlanarak, Ramazzini hakkında yeni bilgilerin de olduğu bir derleme yazabilirim diye planladım. Ama internette derin bir biçimde araştırmama rağmen, bulduklarım beni büyük bir şaşkınlığa ve üzüntüye sürükledi.

Gözümden kaçırdıklarım lütfen beni affetsin.. İnternette Bernardino Ramazzini’yi konunun merkezi yapmış yalnızca iki yazıya ulaşabildim. Bunlardan bir tanesi 2001 yılında Prof. Dr. Turhan Akbulut tarafından kaleme alınan Ramazzini’den Aksoy’a isimli yazıdır. Diğeri ise 2015 yılında Prof. Dr. İbrahim Akkurt tarafından kaleme alınan Ramazzini’yi Düşünmek isimli yazıdır. Kütüphanemdeki iş sağlığı ve güvenliği kitaplarından ise yalnızca birinde, Prof. Dr. Nazmi Bilir tarafından kaleme alınmış İş Sağlığı ve Güvenliği kitabında (2019) Ramazzini’ye hatırı sayılır, en azından yukarıda andığım iki makalenin boyutunda bir yer ayrılmıştı.

Böylece, planımın boşa çıktığını üzüntüyle gördüm. Bir derleme için yabancı dildeki başka kaynaklara da el atmak zorundaydım. Ancak yoğunluğumdan dolayı böyle bir yazıyı tamamlamak aylarımı alabilirdi. Bu yüzden, Prof. Dr. Giuliano Franco’nın, bende ilk hevesi oluşturan makalesini çevirip yayınlamayı daha uygun gördüm.

Büyük tarihsel karakterlerin değeri, ansiklopedik bilgi olarak, bir kaç cümle ile özetlenebilir. Ancak onların asıl tarihsel önemi, yaşadıkları çatışmaların ortasında, dümeni rotada tutmadaki inanç ve çabalarındadır. Çünkü o noktada hem dış dünyaya hem de kendilerine karşı dehşetli bir savaş vardır. Tam da bu savaşın anlatıldığı eserler, onları insan olarak plastikleştirmemize ve böylece kendi ruhumuzun terazisinde tartmamıza olanak verir. Bu sayede onlar bizim varoluş deneyimimize bir rehber olarak katılır. Şüphesiz, bu savaşı, en iyi, bir sanat eseri aktarabilir. Ama hakkıyla yazılmış bir biyografi, hatta bilimsel bir makale bile bu konuda çok işe yarayabilir.

Prof. Dr. Giuliano Franco’nun makalesini bu yüzden çok sevdim. Ramazzini’yi bir insan olarak hissetmemi sağladı. Elbette çok daha büyük ve çapraz okumalar yaparak bu his daha gerçekçi hale getirilebilir. Ama bu, sahip çıkılmayı bekleyen büyük ve apayrı bir görev. Bu makaleyi ise, benim için olduğu gibi, okuyucu için de, Bernardino Ramazzini’nin dünyasına mütevazı bir kapı açsın diye çevirmeye çalıştım. Dilim sürçtü ise, affola…

Dr. Müslüm Güney

***

Bernardino Ramazzini’nin işçi sağlığı hakkındaki De Morbis Artificum Diatriba’sı —yeni bir disiplinin doğuşu

Giriş

Bernardino Ramazzini (1633-1714) De Morbis Artificum Diatriba (“İşçi Hastalıkları Üzerine Tez”; kısaca “Diatriba“) isimli eseri nedeniyle yeni bir disiplinin öncüsü ve yirminci yüzyılın ortalarında Mesleksel Tıp ve sonrasında Mesleksel ve Çevresel Tıp olarak bilinecek bir uzmanlığın babası olarak kabul edilmektedir.

Bu deneme, Ramazzini’in bir doktor olarak yaşadığı ve çalıştığı tarihsel bağlamı tanımladıktan sonra, şunlara niyet etmektedir:

  1. Güncel epidemiyolojik ve toksikolojik çalışmaların dayandığı bazı gözlemleri vurgulayarak, Diatriba’nın kompozisyonunu uyaran vakayı analiz etmek.
  2. Onun, mesleksel ve çevresel hastalıklar alanına sağlam etyolojik ve fizyopatolojik katkılar sunan çalışmasını değerlendirmek.
  3. Sağlıksız yaşam tarzı alışkanlıkları ve Kovid-19 pandemisiyle ilgili bazı güncel konular ışığında, riski önleme ve sağlığı geliştirme alanında, zamanının çalışma dünyasının dört bir yanına yaptığı başlıca gözlemlerine genel bir bakış sağlamak.

Bernardino Ramazzini’nin yaşamının tarihsel bağlamı

Ramazzini’nin, bazen işçilerin sağlığından ziyade sosyal alana bir katkı olarak üzerinde durulan değerini tam olarak anlamak için, nerede doğduğunu ve yaşadığı tarihsel dönemi hatırlamak gerekir.

Ramazzini Kuzey İtalya‘daki Padana Vadisi‘nde küçük bir köy olan Carpi‘de doğdu. Bugün Carpi teknolojik yenilikleri ile tanınmış, gelişen bir kasabadır, ancak onyedinci yüzyılın ikinci yarısında Este Dukalığı‘nın başkenti Modena‘ya yakın küçük bir ova köyüydü. Dukalık güçlü bir yabancı nüfuzu altındaki İtalyan yarımadasının küçük devletlerinden biriydi. Vatandaşların yaşamı ve ekonomi soylular ve dinsel sınıflar için aşırı lüks bir yaşamı, bariz kayırmacılığı ve savaşları desteklemek için alınan yüksek vergilere ve harçlara bağlıydı.

Bölgenin ekonomisi tarıma ve hayvan yetiştiriciliğine dayanmaktayken, şehirlerdeki 20 bin insan daha çok dukalık saray çevresi için mal ve hizmet üretimiyle uğraşıyordu. Çalışma ve üretim teknikleri çoğunlukla Orta Çağ ve Rönesans‘takilerle aynıydı ve önemli yenilikler ancak Sanayi Devrimi ile başlayacaktı. Ekonominin ve teknolojinin gelişimi tarım dışı malların üretim ve ticaretini kontrol eden bir kaç tekel tarafından engellenmekteydi. Dönemin yönetimi tütün, tuz, kağıt yapımı için paçavra toplama işini, sabun ve cam üretimi ile barut için güherçile toplama işinin tek sahibi olma hakkını tekellere vermişti.

Özellikle, kilise ve durmadan işleyen bir Engizisyon‘un varlığı düşünce ve ifade özgürlüğüne karşıydı. Ramazzini’nin doğduğu yıl, 1633’de, Galileo Galilei mahkumiyet ile sonuçlanan bir davada engizisyon mahkemesi üyelerinin önüne çıkarıldı. Ramazzini’nin kendisi de, edebi bir parça yayınladığı için durmadan işleyen bir Engizisyon’un ilgi konusu olmaktan dert yanmıştı. Güçlü otoritelere karşı alışılmadık bir tavrı vardı ve bazı hijyenik gelenekleri ve kiliselerin içine ceset gömmeyi eleştirmekten çekinmedi.

O dönemler savaş halindeki ordular tarafından bulaştırılan, tekrarlayan salgınlarla karakterizeydi. 17. yüzyılın ikinci yarısındaki veba salgınları, ara sıra meydana gelen tifüs, çiçek ve sıtma salgınları istikrarsız hijyenik koşullarda yaşayan ve ciddi şekilde yetersiz beslenen bir toplumun önemli bir kesimini kuşatmıştı. Bu koşullar uzun bir kıtlık döneminin başlangıcına işaret ediyor ve İtalyan yarımadası derin bir ekonomik durgunlukla yüzleşmeye hazırlanıyordu.

Ramazzini bir hekim oldu ve kötü sağlık koşulları, sınırlı özgürlük ve baskıcı kültürel koşullarla karakterize bir dönemde saray hekimi ve Modena’nın yeni üniversitesinin ilk profesörü olarak atandı. Varlıklı bir sınıfa ait olmasına rağmen, meslektaşlarının eleştirilerini çeken ve şimdiye kadar ihmal edilen bir konu hakkında çalışmaktan da çekinmedi. Ramazzini çalışmalarını kıtlık, salgınlar ve savaşların damga vurduğu bu tarihsel bağlamda yürüttü ve Diatriba’nın 1700‘de ilk ve 1713‘de geliştirilmiş yeni bir baskısının yayınlanmasıyla doruğa ulaştı.

İşçi sağlığı ile ilgilenme fikrinin kökeni ve gelişimi

Ramazzini parlak zekalı bir klinisyen ve yoksul insanların sağlığına karşı dikkatli bir doktor, olağandışı gerçekleri araştıran ve yeni bir konuyu ele alan bir kitabı tıp dünyasına sunan meraklı bir bilim insanıydı. Atölyeleri araştırdı, insanlarla konuştu, onların çalışma koşullarını inceledi ve birçok mesleği karakterize eden hastalıkları tarif etti. Daha önce işlenmiş görünmeyen bir konunun öneminin farkındalığıyla şunları yazdı: “Şimdiye kadar kimsenin üstlenmediği bir görev olarak, işçilere özel hastalıkları dikkatlice inceler ve uygun çareler yazarsam, insanlık ulusuna faydası olacağına inandım.” Çalışmasının tamamlanmamış olduğunun açık bir biçimde farkına vardı. Amacı eksiksiz bir formülleştirmeye ve tıp alanında bir yere layık kapsamlı bir bilimsel esere yardım eli uzatmaları için diğerlerini özendirmekti.

Ramazzini’nin bu konuya ilk ilgisinin izini sürmek kolay değildir ve ilk gözlemlerini ne zaman yaptığı bilinmemektedir. Ancak bu yönü aydınlığa kavuşturmaya yardımcı olacak bazı ayrıntılar aktarılabilir. Birincisi, bazı çevresel faktörlerin ve insanların hastalıklarının incelenmesiydi. İkincisi onları boğan çok fazla buhar çıkışı nedeniyle işçilerin işi durdurmaya mecbur kaldıklarını bildirdiği kuyulardan yaptığı gözlemlerdi. Üçüncüsü, 1690’da, Ramazzini, ilk kez, işçilerin sağlığı hakkında daha önceki yıllarda edindiği deneyimleri açıklayıp yorumladığı monografik bir kurs düzenledi.

Ramazzini’nin konuya ilgisinin kesin bir tarihlendirmesini yapmak güçse de, çalışanların sağlık sorunları üzerine eğilme fikrini ne zaman geliştirmeye başladığını o açık bir biçimde anlattı. Diatriba’nın 14. bölümü çöpçülerin, tuvaletleri ve lağım çukurlarını temizleyenlerin hastalıklarını ele alır ve onu, korkunç ve alçaltıcı çalışma koşullarının altının çizildiği projeyi hayata geçirmek için cesaretlendiren, ilgisini kışkırtan ve eseri için ona esin veren olayı anlatır. Olay, çalışma faaliyetlerinin askıya alındığı dinlenmeye ayrılmış günlerde, kanalizasyon suyunun boşaltılıp temizlendiği bir lağımın yakınında meydana geldi. Bu bağlamda, Ramazzini meslektaşlarına Hipokrat’ı hatırlattı ve onları en berbat çalışma çevrelerini araştırarak, yalnızca zengin insanların sağlığını değil, aynı zamanda zavallı işçilerin sağlığını da gözetmeye davet etti. Bununla birlikte, eczanelerin hoş parfümlerine ve kokularına alışkın şık ve pak meslektaşlarının böyle faaliyetlerde bulunmaya gerçek gönüllülükleri hakkında bazı ironik kuşkular dile getirdi.

Olayın kahramanı periyodik temizlikle uğraşan bir çöpçüydü. İşçinin işi ne kadar hızlı yerine getirdiğini fark etti ve bu ilgisini çekti, merhametle dolmakla birlikte, onu sorguladı. Bu yaklaşım tıbbi uygulamaya büyük bir katkıydı: o zamandan beri, tüm doktorlar hastalarına onların işleri hakkında bilgiler sormak durumunda kaldı. Ramazzini çürüyüp kokan maddelerin solunmasının ciddi göz rahatsızlıklarından sorumluğu olduğunu ama başka hiçbir sağlık sorununa neden olmadığını öğrendi. Çöpçü böyle bir işi uzun süre yapmanın genellikle körlüğe neden olduğunu iddia etti ve gözlerindeki hastalığın onu dört saatin ardından çalışmayı bırakmaya zorladığını ekledi. Ramazzini işçinin gözlerini dikkatlice muayene etti ve gözlerinin kan çanağına döndüğünü ve aşırı derecede cansız olduğunu gördü. Bu sınıftaki diğer işçilerin de benzer belirtileri gösterdiğini fark ederek araştırdı ve aynı işi yapan çoğu işçinin yarı ya da tamamen kör olduğunu ve şimdi sokaklarda sadaka dilendiğini keşfetti. Bundan hareketle, hasarın sorumluluğunun pislik dolu o çevreden yayılan bazı uçucu maddelere atfedilebileceğini varsaydı. Ramazzini, bu varsayımı desteklemek için, aynı maddenin, birçok çöpçünün çantasında taşıdığı bakır paraların kararmasından da sorumlu olduğunu iddia etti. Olası çareye gelince, çöpçü tek tedavinin eve koşmak ve tüm günü karanlık bir odada geçirmek ve gözlerindeki ağrıyı rahatlatmak için ara sıra ılık suyla gözlerini yıkamak olduğunu söyledi. Yararlı önleyici tedbirler sunamayan Ramazzini bu işçilerin yüzlerine şeffaf keseler takmasını ya da daha kısa süre çalışmalarını önerdi. Bu çarelerin etkinliğine çok da ikna olmuş görünmüyordu, hatta o kadar ki, bu önlemler başarısız olursa çöpçülerin, tuvalet ve lağım temizleyicilerin bu meslekten vazgeçmek ve başka bir iş bakmak zorunda kalacaklarını ileri sürdü.

Ramazzini’nin gözlemlerinin güncel alakası ve sağlamlığı

Yukarıda anlatılan olay Ramazzini’nin yoksul bir kişiyle konuşurken gösterdiği insancıl tavrı açığa vurmasına ek olarak, bir çok başka şeyle de alakalı.

Birincisi, o çalışma tekniğinin önemli bir yönüne bir değer verdi: sağlığa zararlı emisyonlara maruziyeti sınırlandırmayı amaçlayan çalışma hızı.

İkincisi, sadece tek bir kişidekini değil, zararlı maddelerin neden olduğu göz hasarının aslını öğrendi. Sorunu daha detaylı inceledi ve bu işi uzun zamandır yapan herkesin kör olduğunu buldu.

Üçüncüsü, maddeye kısa ve iyi tanımlanmış bir sürede maruziyetin, bir neden-sonuç ilişkisi içinde, göz hasarına neden olduğu tahmininde bulundu.

Dördüncüsü, Ramazzini, doğru bir şekilde, maddenin hasardan sorumlu olduğunu varsaydı. Düşük konsantrasyonlarda çürük yumurta gibi kokan, renksiz bir gaz olarak hidrojen sülfür ya da sülfidrik asit bugün iyi bilinmektedir. Hayvansal ve bitkisel proteinlerin bakteriyel ayrışması ile oluşur. Bataklık, sazlık, kanalizasyon ve foseptik yakınlarında gerçekleşen süreçlerde bulunur. Gaza maruziyet gözlerde hasara neden olur, ancak uzun süreli maruziyetin geriye dönüşümsüz hasara ve körlüğe neden olup olmadığı tartışmalıdır.

Beşincisi, işçinin deneyimine dayanan bazı basit palyatif çareler ve şüpheli etkinlikler için bazı olası önleyici tedbirler önerdi. Eğer sürdürülürse körlüğe neden olabilecek bu işi bırakmayı tavsiye etti.

Ramazzini’nin gözlemleri ve yorumları, sağlık risklerini değerlendirmek için bugün hala geçerli olan bazı unsurları özetlemektedir:

  1. Klinik karakteristikler: Kısa ya da uzun süreli bir maruziyetten sonra bir sağlık etkisinin ortaya çıkabileceği gözlemi (akut ya da kronik toksisite kanıtı)
  2. Epidemiyolojik karakteristikler: Hem işçi bireylerde hem de işçi gruplarında bir etkinin analizi ve aslının anlaşılması (birey ve grup yaklaşımı)
  3. Toksikolojik özellikler: Maruziyet süresi ile etki/yanıt arasındaki ilişki herhangi bir toksikolojik araştırmanın ayırt edici özelliğidir (doz-etki ve doz-yanıt ilişkisi)
Bernardino Ramazzini

Zamanın çalışma dünyasında bir keşif

Ramazzini, çalışma tekniklerinin incelenmesinden ve rahatsızlıkların tanımlanmasından başlayarak, işin neden olduğu hastalıklar hakkında bilimsel bir eser yazmak için sistematik olarak bilgi topladı ve yararlı deneyimler edindi. Patolojik olayların yalnızca bireylerde değil işçi gruplarında da gözlemlenmesine dayanan bu yaklaşım, bir klinisyen olarak yalnızca bireysel hastalarla uğraşan bir doktorun orijinalliğini göstermektedir. O çok sayıda çalışma sahasını araştırdı ve bir çok çalışma ortamında çok sayıda meslek ve iş tanımladı. Şu anki bilgilerin ışığında onun gözlemlerinin önemini analiz etmek zor olsa da, yüzeysel bir perspektiften bile, onun çalışmasının bazı taraflarının doğruluğunu kabul etmek önemlidir.

Mesleki ve çevresel tehlike ile ilişkili hastalıklar

Onun klinik gözlemlerine gelince. Ramazzini işle ilgili özgül risk faktörlerinin neden olduğu bir çok rahatsızlığı tanımladı ve hastalıkları iş türlerine göre sınıflandırdı. Diatriba tozla ilgili akciğer sorunları ya da kurşun ve cıvaya maruziyetle ilgili ciddi nörolojik bozukluklar gibi pek çok hastalık biçimi tanımlar. Ramazzini halen mevcut klinik tabloları ve önemli yaygın sağlık sorunlarını, örneğin astım ve hipersensitivite pnömonisi gibi bronkopulmoner tabloları bildirdi ve altta yatan patofizyolojik mekanizmaları anladı. O aynı zamanda gemi inşa marangozlarındaki gürültü sağırlığı ya da küçük nesneler yapan insanlardaki görme yorgunluğu gibi, duyusal sistemle ilgili rahatsızlıkları gözlemledi.

Diatriba’daki bir çok bölüm çeşitli işlerde istihdam edilen çalışanlardaki kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarının illüstrasyonuna ayrılmıştır. Tuğlacıdan gemiciye, matbaacılardan yazarlara ve noterlere kadar, her tür kas-iskelet sistemi rahatsızlığı çeken 26 farklı meslekteki çalışanlar listelenmiştir. Ramazzini pek çok hastalık tablosunun, bugün ergonomik faktörler olarak tanımladığımız duruş, hareket tekrarı, ağır kaldırma ve kas yükü ile ilgili olduğunu buldu.

Ramazzini stresli durumları açıkça tanımladı. Muhasebe elemanlarında, sürekli oturmaya ek olarak, hatalardan ve işverenlerine zarar vermekten kaçınmak kaynaklı zihinsel gerginliği saptadı ve bu kafa yoğunluğunun çalışanlara zarar verdiğini güçlü bir şekilde dikkate aldı.

Kendini eşitsizlik ve her şeyden önce de korunmasızlıkla ilgilenmeye adadı ve iki korunmasız gruptaki sağlıkla ilgili sorunları tanımladı: zamanının etnik azınlıkları ve kadınlar. Kadınlar makarna, ekmek ve giyim eşyaları gibi mal üretimine bağlıydılar, ama onlar tehlikeli maddelere maruziyet içeren ya da tarımsal işler ya da taş ve tuğla taşınması gibi ergonomik açıdan oldukça zahmetli farklı mesleklerde de yaygın olarak istihdam edilmekteydi.

Ramazzini çoğunlukla madencilik gibi ağır mesleklerdeki ciddi kronik hastalıkları tanımladı ve ayrıca tümörlere açık bir gönderme yaptı.

Rahibelerin diğer kadınlardan daha fazla meme kanseri geliştirdiğini buldu ve bunun onların bekar yaşamlarıyla ilgili olduğunu açıkladı. Bu açıklama, kadınlardaki çocuk doğurmamış olmak ile hormonal durum arasındaki ilişkinin gözlemini yüzyıllarca bekledi. Bu gözlemi nedeniyle, Ramazzini neoplastik hastalıkların önlenmesine yönelik araştırmalarda bir öncü olarak kabul edilir.

Diatriba kirletici bir alanın yakınında ikamet edenleri etkileyen patolojik tablolarla ilişkili bir kirlenme bölümü aktarır ve böylece Ramazzini’nin ilgisinin yalnızca çalışma çevresiyle sınırlı olmadığı, yaşam bağlamına doğru genişlettiği de açığa çıkar. Bu bölüm Ramazzini’nin “beklenmedik sağlık hasarlarının gözlemlenmesine değer vererek konuyu ele alması” bilimsel yaklaşımının değerini doğruluyor. Bugün bile bu gözlemler şaşırtıcı bir biçimde gündemde kalmayı ve halk sağlığını ilgilendiren potansiyel bir çevre sorunu olarak bir uyarı sinyali görevi görmeyi sürdürüyor. Bu açıklamalar iş ve yaşam çevresi hakkında modern epidemiyolojik araçları öngördüğü için değerlidir.

Mesleki risklerin önüne geçme ve sağlığı geliştirme önlemleri

Ramazzini’nin ilgisi işçilerin rahatsızlıklarını tespit etmek ve hastalıkların klinik görünüşlerini tanımlamakla sınırlı değildi. Çünkü önlemenin tedavi etmekten çok daha iyi olduğu ifadesinin gösterdiği üzere, önleme onu daha çok ilgilendiriyordu. Tehlikeleri tanımlaması, çalışanların sağlığını korumak için önleyici tedbirler önermesine izin verdi. Toz kirliliğini sınırlandırmak için madenlerin yaydığı kirli havayı uzaklaştırmak ve ferah alanlarda çalışma konusunda uyarmak gibi, bugün artık iyi bilenen bir çok önlem önerdi. Risk faktörlerine maruziyeti sınırlandırmak için çalışma saatlerini azaltmak gibi, günümüzde organizasyonel kontrol olarak adlandırılan şeyle ilgili olarak, işçilere, vücutlarına egzersiz yaptırarak uzun süre aynı duruştan kaçınmalarını önerdi ve tekrar tekrar onlara ölçülü olmalarını öğütledi. Kişisel koruyucu donanımlara gelince, yüksek gürültüyü engellemek için kulakları pamukla tıkamak ya da tozların solunmasına karşı ağız ve burun örtüleri kullanmak gibi kişisel araçları kullanmayı tavsiye etti.

Önleyici tedbirler alanında Ramazzini’yi hikayenin kahramanı olarak gösteren başka bir olayı da hatırlamak gerekiyor. Olay 18. yüzyılın başında meydana gelen ve çiftlik hayvanlarını etkileyen oldukça bulaşıcı bir sığır vebası salgınıyla ilgilidir. Olayın Kovid-19 salgınıyla benzer pek çok yönü vardır. Kovid-19 için etkili uygulama önlemleri gerçekleştirmek için dikkate değer çabalar halen sürerken, benzer çabalar hayvancılık salgını için de gösterildi. Ramazzini ve diğer bilim insanlarından bu acil halk sağlığı sorununu araştırmaları ve çözüm önermeleri istendi. Nihai rapor enfekte hayvanların karantinaya alınması dahil olmak üzere önleyici tedbirler önerdi, sağlık otoriteleri çiftlik hayvanlarının alışverişini ve enfekte hayvanlarla temas eden insanların hareket özgürlüğünü kısıtladı.

Ramazzini, işle ilgili sağlık sorunlarına ek olarak, sağlıklı davranışları cesaretlendirerek, böyle sorunların arkasındaki yaşam tarzına yakından dikkatini verdi. Hareketsiz bir yaşam tarzıyla savaşmak için en iyi şeyin egzersiz yapmak olduğunu inandı ve her şeyden önce bunu reçete etti. 17. yüzyılın ikinci yarısı şiddetli kıtlıklar zamanı olmasına ve kol işçileri yalnızca dikkatle kullanılan geçim kaynaklarına sahip olmalarına rağmen, Ramazzini varlıklı insanlara, ayık ve basit bir yaşam sürenlerin daha uzun yaşayacağını ve obeziteden daha az çekeceğini hatırlattı. Tütün içmeyi kötü bir alışkanlık olarak değerlendirdi, ancak bu zararlı alışkanlığın daima kınanmasına rağmen yine de her zaman sürdürüleceğini söyledi. Şarabın makul olmayan tüketiminin sağlık için zararlı olduğunu savundu ve fiziksel hasarın yanı sıra, kötüye kullanımın neden olacağı psikolojik hasara da dikkat çekti. Bu uyarılar hareketsiz bir yaşam tarzı, fiziksel egzersiz yokluğu, gıda alım miktarı ve herhangi bir istismarı düzeltmeye çalışarak iyilik hallerini geliştirme amacıyla sağlığı geliştirme programlarına çalışanları aktif olarak dahil etmek için işyerlerini ayrıcalıklı bir yer olarak hesaba katma fikrini doğru bir şekilde öngördüğünü gösteriyor.

Sonuç

Diatriba, Aydınlanma Çağı‘nın, fikirlerini uygulamaya geçirerek halk sağlığı konularına odaklanmaya başladığı yıllarda oluşturuldu. Kitap yayınlandıktan sonra başarı elde etti. Zamanın bilim dili olan Latince ile yazılmış olmasına rağmen, başka pek çok dile çevrildi. Kitap akademisyenler ve en eğitimli insanlar arasında geniş bir dolaşıma sahip olmasına rağmen, Ramazzini’nin öğretisi göz ardı edildi ve çalışma koşullarını iyileştirmek için neredeyse hiçbir önlem alınmadı. İşçilerin sağlığını korumaya yönelik önlemleri uygulamanın zamanı henüz gelmemişti. Diatriba, Sanayi Devrimi nedeniyle yeni sağlık sorunlarının ortaya çıktığı on dokuzuncu yüzyıla kadar, unutuldu. Çok seneler sonra ve hatta yakın zamanlarda Ramazzini dersleri yeniden başlatılmaya layık görüldü.

Farklı tarihsel dönemlerde yapılmış keşifleri ve gözlemleri kıyaslamak ve değer biçmek kolay olmamasına rağmen, geçmiş gözlemler ile bugünün uygulamaları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi, bugünü iyileştirmek için bir uyarı ve teşvik kaynağıdır. Ramazzini’nin çalışmalarının özgünlüğü ve yenilikçi doğası yaşam tarzı alışkanlıklarıyla ilgili sağlık sorunlarından tutun da günümüzdeki ciddi Kovid-19 salgınına kadar, gündemde yer tutan mevcut konuların ışığında, özel bir önem taşımaktadır. Son yayınları, onlara günün şartlarıyla ilgilenmenin önemini belirterek, gelecek nesil mesleki sağlık profesyonellerine bu bilim alanının köklerinin önemini hatırlatmayı amaçlamaktadır. Doktor Ramazzini’nin dersi her zaman canlıdır ve doktorlara ve tüm mesleki sağlık profesyonellerine bir rol model sağlar.

Site içeriklerimiz sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*